Tòa án Nhân dân thành phố Hải Phòng xác định chuyển đổi số không chỉ yêu cầu ứng dụng công nghệ mà còn là giải pháp nâng cao chất lượng xét xử.
Công nghệ hiện diện trong phòng xử án
Ngày 11/5 vừa qua, Tòa án Nhân dân khu vực 9 - Hải Phòng tổ chức phiên tòa hình sự sơ thẩm theo hình thức trực tuyến. Phiên tòa được kết nối giữa điểm cầu trung tâm tại trụ sở Tòa án và điểm cầu thành phần tại Trại tạm giam Công an thành phố, bảo đảm hình ảnh, âm thanh rõ ràng, thông suốt. Bị cáo và những người tham gia tố tụng theo dõi toàn bộ diễn biến phiên tòa, thực hiện quyền tranh tụng và trình bày quan điểm như tại phiên tòa trực tiếp. Hình thức xét xử này không chỉ góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí đi lại mà còn cho thấy khả năng thích ứng của hoạt động tư pháp trước yêu cầu chuyển đổi số.
Những phiên tòa trực tuyến như trên đã trở nên quen thuộc tại các Tòa án khu vực ở Hải Phòng. Trong năm 2025, Tòa án Nhân dân hai cấp thành phố tổ chức 447 phiên tòa trực tuyến; đồng thời phối hợp với Tòa án Nhân dân cấp cao tại Hà Nội tổ chức thêm 168 phiên. Bước sang năm 2026, các phiên tòa trực tuyến tiếp tục được triển khai thường xuyên hơn và từng bước đi vào nền nếp.
Cùng với xét xử trực tuyến, việc số hóa và trình chiếu chứng cứ tại phiên tòa ngày càng được chú trọng. Video, hình ảnh, sơ đồ hiện trường và các tài liệu liên quan đến vụ án được trình chiếu trực tiếp tại phiên tòa. Cách làm này góp phần làm rõ nội dung vụ án, tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết liên quan, qua đó tăng tính công khai, minh bạch trong quá trình xét xử.
Ông Phạm Văn Minh ở phường Phạm Sư Mạnh cho biết, từng tham dự phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” tại Tòa án Nhân dân khu vực 10 - Hải Phòng. Tại phiên tòa, các tài liệu, chứng cứ được trình chiếu công khai. Theo ông Minh, người dân tham dự không chỉ cảm nhận rõ sự hiện đại của phiên tòa mà còn thấy được tính công khai, minh bạch trong xét xử; hiệu quả tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng được thể hiện rõ hơn.
Số hóa toàn diện trong quản lý
Nếu phòng xử án là nơi người dân dễ nhận thấy nhất sự hiện diện của công nghệ thì phía sau đó là quá trình số hóa đang được triển khai trên nhiều lĩnh vực nghiệp vụ của ngành tòa án.
Hiện, toàn ngành đã xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ điện tử, phần mềm quản lý án, hệ thống quản lý văn bản và điều hành; đưa vào sử dụng sổ công văn trực tuyến, sổ nghiệp vụ chuyên môn trực tuyến từng bước kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông với các cơ quan tiến hành tố tụng.
Đáng chú ý, phần mềm “Trợ lý ảo” đang trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực đối với đội ngũ Thẩm phán, Thư ký. 100% Thẩm phán, Thư ký Tòa án hai cấp thành phố thường xuyên sử dụng, tương tác với phần mềm, với tổng số 31.338 lượt. Các Thẩm phán đã đóng góp 336 câu hỏi và 3.758 ý kiến bình luận, trao đổi chuyên môn. Đây là nguồn hỗ trợ quan trọng trong quá trình nghiên cứu, giải quyết vụ án, góp phần giảm thời gian tra cứu thủ công và hỗ trợ áp dụng pháp luật thống nhất.
Một lĩnh vực khác đang được ngành tòa án tập trung là chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu, từ án hôn nhân và gia đình đến số hóa án hình sự. Thông tin về đương sự, bị cáo tham gia tố tụng được cập nhật, bổ sung trên hệ thống. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối tốt hơn, việc tìm kiếm, đối chiếu thông tin phục vụ giải quyết vụ án sẽ thuận lợi, từng bước rút ngắn thời gian xử lý công việc.
Năm 2025, Tòa án Nhân dân hai cấp thành phố đã công khai 11.065 bản án, quyết định thuộc diện phải công khai. Trong 6 tháng năm 2026, con số này là 5.012 bản án, quyết định, đạt tỷ lệ 100% theo quy định. Đây là một trong những kết quả rõ nét của việc ứng dụng công nghệ, góp phần tăng khả năng tiếp cận thông tin tư pháp của người dân.
Hạ tầng và nhân lực còn là điểm nghẽn
Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số của ngành tòa án vẫn gặp không ít khó khăn, trong đó hạ tầng và nguồn nhân lực công nghệ thông tin là những vấn đề cần được quan tâm tháo gỡ.
Tại cuộc làm việc với Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cuối tháng 6 vừa qua, Tòa án Nhân dân thành phố nêu khó khăn khi cơ sở vật chất tại một số đơn vị chưa đáp ứng yêu cầu. Một số trụ sở xuống cấp, phòng xét xử, kho lưu trữ hồ sơ và hạ tầng công nghệ thông tin được trang bị từ lâu, công nghệ lạc hậu, thường xuyên phát sinh hư hỏng, chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và tổ chức phiên tòa trực tuyến. Hiện chỉ có 6/13 trụ sở Tòa án khu vực cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 3 - Hải Phòng Nguyễn Đức Chi cho biết, chất lượng nền tảng số hiện chưa cao, hệ thống mạng internet có thời điểm bị nghẽn. Đơn vị chưa có cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin nên việc xử lý các vấn đề kỹ thuật trong quá trình chuyển đổi số còn gặp nhiều trở ngại. Do đó, ngành tòa án cần được đầu tư, nâng cấp nền tảng số, đồng thời bố trí cán bộ chuyên trách công nghệ thông tin tại các Tòa án khu vực để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước. Thực tiễn tại Hải Phòng cho thấy chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi cụ thể trong hoạt động của ngành Tòa án, hướng tới xây dựng nền tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp, công khai, minh bạch và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.
Tuy nhiên, để những kết quả bước đầu trở thành nền tảng lâu dài, cần tiếp tục đầu tư đồng bộ cho hạ tầng, dữ liệu, phần mềm và nhân lực. Theo ông Nguyễn Văn Lâm, Chánh Văn phòng Tòa án Nhân dân thành phố, thời gian tới, Tòa án Nhân dân thành phố đề xuất cải tạo, xây mới và mở rộng tại chỗ 3 trụ sở hiện có; xây dựng mới 2 trụ sở chưa bảo đảm điều kiện hoạt động; xây dựng tại chỗ 2 trụ sở đã xuống cấp. Cùng với đó, đề nghị bổ sung, thay thế hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống âm thanh phòng xét xử và tạo điều kiện để các đơn vị chủ động mua sắm thiết bị phục vụ chuyên môn.
Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, dữ liệu được làm sạch, đội ngũ được trang bị kỹ năng và các quy trình được chuẩn hóa, chuyển đổi số sẽ tạo thêm nền tảng để ngành Tòa án nâng cao chất lượng xét xử, đáp ứng tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.